ABD’nin Venezuela operasyonunun ardından Trump’ın Greenland hayali yeniden gündeme geldi. Washington güvenlik gerekçelerini öne sürüyor; Avrupa ise NATO’nun birliğini korumaya odaklı, Arktik bölgedeki rekabetten etkilenen bir tabloyu konuşuyor.
ABD’nin Venezuela’daki baskın adımı sonrası Trump’ın uzun süredir gündemde olan Greenland planı yeniden konuşulmaya başladı. Washington, Greenland’ı güvenlik nedeniyle önemli görüyor; Danimarka ise bu adımı kabul etmiyor ve NATO’nun bütünlüğünün zarar görebileceğini vurguluyor.
Greenland, yaklaşık 2,16 milyon kilometrekarelik geniş yüzölçümüne sahip, buzla kaplı bir ada. Nüfusu yaklaşık 56 bin civarında olan yerleşimler, başkent Nuuk çevresinde yoğunlaşıyor. Özerk yapıdaki ada, tarihi olarak Danimarka’nın yönetimi altında; ancak iç güvenlik ve dış politika konularında kendi kararlarını alabilen bir konuma sahip.
Adanın stratejik önemi üç ana unsurla öne çıkıyor: konumu, doğal kaynakları ve kuzeyden açılması beklenen ticaret yolları. Greenland GIUK Geçidi üzerinde yer almasıyla ABD ile Avrupa arasındaki geçişleri kilitliyor; bu durum, Arktik’ten Atlantik’e uzanan deniz ve hava gücü akışını kritik kılıyor. Ayrıca petrol, doğal gaz ve nadir toprak mineralleri gibi zengin kaynaklar, küresel tedarik zincirlerinde önemli bir rol oynuyor; bu mineraller elektrikli araçlar, rüzgar türbinleri ve askeri teknolojiler için kilit öneme sahip.
Trump ise önceki açıklamalarında kaynakları bir kenara itip “ulusal güvenlik” gerekçelerini öne sürüyor; ancak eski ulusal güvenlik danışmanı Mike Waltz’ın Ocak 2024’te ifade ettiği görüşler, bu mesajların gerçek hedefinin kritik mineraller ve doğal kaynaklar olduğuna işaret ediyor. Arktik bölgede ABD, Çin ve Rusya arasındaki rekabet de iklim değişikliğinin etkisiyle daha görünür hale geliyor.
NATO ve Avrupa ülkeleri ise bu yeni gerginliğe ortak bir duruşla karşılık veriyor. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, ABD’nin bir NATO üyesine karşı bir operasyon tercihini “NATO’nun temel güvenliğini zedeler” diye nitelendirdi ve böyle bir adımı engellemeye vurgu yaptı. Fransa, Almanya, İtalya, Polonya, İspanya, Birleşik Krallık ve Danimarka’nın ortak açıklaması ise Greenland’ın kendi kararlarıyla Danimarka ve Greenland’in kendileri tarafından belirlenmesi gerektiğini vurguladı ve Arktik güvenliğinin tüm müttefikler tarafından korunması gerektiğini kaydetti.
Greenland’daki siyasi aktörler konuyu ülke içinin hassas bir dokusu olarak görüyor. 1953’te Danimarka yönetimine dahil olan Greenland, 1979’da kendi iç işlerinde özerklik kazandı ve 2009’da daha ileri derecede öz yönetim elde etti. Dış politika ve savunma gibi konular hâlâ Danimarka’nın kontrolünde olsa da, bağımsızlık yönündeki tartışmalar sürüyor. Başbakan Jens-Frederik Nielsen, ABD’nin bu tür talep ve tehditlerini “kabul edilemez” olarak nitelendirirken, Naleraq partisinden milletvekili Kuno Fencker, bazı açıklamaların “hoş karşılandığını” dile getirerek bölgesel tepkilerin çok boyutlu olduğunu belirtti.
Sonuç olarak, Greenland çevresindeki gelişmeler Arktik’te güç dengelerinin yeniden şekilleneceğini gösteriyor. ABD’nin güvenlik kaygıları ile Avrupa’nın birlik içinde hareket etme isteği arasındaki gerilim, sadece bir coğrafya meselesi olarak kalmayıp, NATO ve bölgesel politikalar için yeni sınavlar doğuruyor. Greenland bu süreçte ya bir uluslararası müzakere konusu olarak kalacak ya da hayli karmaşık bir jeopolitik denklemde kilit bir aktör olarak konumunu güçlendirecek.