Strait of Hormuz’un kapanması halinde petrol piyasaları hızla yükselişe geçebilir. Bölgede çatışmalar arzı bozuyor; şubat ortasından itibaren yaklaşık 10.7 milyon varil/gün üretim devre dışı kaldı ve bazı projeksiyonlar bunun 11.5 milyon varil/gün seviyesine çıkabileceğini gösteriyor. Asya en çok etkilenirken, Avrupa da tedirgin. Ülkeler yakıt tasarrufuna giderken ihracat kısıtları ve ikame tedbirleri gündemde.
Fiziki arz mı, vadeli piyasalar mı yönlendiriyor?
Yükseliş baskısı, vadeli piyasalardaki dalgalanmalarla birlikte sürüyor. Trump açıklamaları ve farklı güvenlik mesajları piyasanın yönünü belirsizleştiriyor; ancak fiziki arz kayıpları çok daha net görünüyor. WTI ile Brent arasındaki fark $10 civarında genişlemeye devam ediyor; Asya rafinerileri çoğunlukla Orta Doğu’nun ağır grade’lerini talep ediyor ve bu da dengeleri bozuyor.
Uzman görüşleri ve olası senaryolar
Energy Aspects’in kurucusu Amrita Sen, Asya’nın dünya piyasalarında “her varil için agresif rekabet” içinde olduğunu vurguluyor. Kpler verilerine göre savaş Mart sonuna kadar sürerse petrol fiyatları $150 veya daha üzerine çıkabilir. Straits of Hormuz’un çoğu tanker için kapalı kalması, Çin ve diğer bazı Asya ülkelerine geçiş izni verilenler haricinde, yol haritasını belirsiz bırakıyor.
Erken işaretler ve üretimdeki kilitler
20 Mart itibarıyla Orta Doğu’daki kayıplar 130 milyon varil seviyesini aştı. Üretim kapanışları sürecek olursa toplam etki şöyle öngörülüyor: 250 milyon varil by end of March, 400 milyon varil by mid-April ve 600 milyon varil by end of April. Günlük üretim kayıpları yaklaşık 10.7 milyon varil/d olarak kaldı ve ay sonunda 11.5 milyon varil/d’ye ulaşması bekleniyor. Ayrıca Suudi Arabistan ve Bahreyn’de bazı rafineriler hasar görmüş durumda; operasyonlar yavaşlıyor.
Küresel etkilerin boyutu
Asya rafinerileri için yeni tedarik kaynakları aranırken primler rekor seviyelere çıktı; Norveç’in Johan Sverdrup gibi alternatif kaynaklar talebi karşılamaya çalışıyor. Ülkeler bütçe baskısı ve enerji güvenliğini güçlendirmek için ekonomik önlemler alıyor: çalışma günlerinin kısaltılması, uzaktan çalışma ve resmi tatillerin uzatılması gibi uygulamalar uygulanıyor. Avrupa’da enerji sıkıntısı endişesi artarken Shell CEO’su Wael Sawan, Nisan sonuna doğru enerji arzında aksamalar olabileceğini belirtti.
Sonuç: Jeopolitik riskler yönü belirliyor
Strait of Hormuz uzun süre kapalı kalırsa küresel enerji krizinin boyutu büyür. İran’ın geçidi kontrol etmesi ve bölgesel gerilimler, piyasa yönünü belirleyen en önemli etkenler olarak kalıyor; siyasi açıklamalar ne kadar pazarlığa işaret etse de gerçek arz kayıpları fiyatları yukarı çekmeye devam ediyor.