Rus dizel ihracatı, 2025’te düşüşün ardından 2026 başında yeniden güç kazandı. Üretim ve ihracat artışı, küresel piyasalarda baskıları hafifletti; ancak fiyatlar ve bakım darboğazları yeniden belirleyici oldu. Bu durum, yeni baskılar için dengelerin nasıl değiştiğini gösteriyor.
Rusya’dan dizel ihracatı 2025 boyunca küresel orta distilat piyasalarını hareketlendiren ana dinamiklerden biri olsa da, yılın son çeyreğinde ve 2026 başında şaşırtıcı bir toparlanma yaşandı. Avrupa’da dizel crack spread’i yıllık yükselişini sürdürerek Ocak 2025’te 16.7 dolar/barel’den Kasım 2025’e kadar 34.17 dolar/barel’e çıktı; savaşın başından beri süregelen yapılandırılmış arz sorunları bu daraltıcı ortamı kuvvetlendirdi. Ancak Aralık 2025’ten itibaren Rus dizel arzındaki toparlanma ile birlikte bu fark yavaşça daraldı ve Ocak 2026’da ortalama 21.7 dolar/barel seviyesine geriledi.
Refineri bakım çalışmaları, kapasite kullanım oranlarının iyileşmesi ve dizel ihracatının yeniden ivmelenmesi, kısa süreli baskıyı kırdı. Aralık ayında dizel ihracatı yaklaşık 900.000 varil/gün seviyesine çıktı; AB’nin 21 Ocak’ta yürürlüğe giren yaptırımları ise kısa süreli bir destek sağladı. Rusya’nın ihracata dönmesi, özellikle küresel ticaret akışlarını yeniden biçimlendirdi ve daha önce düşüş yaşanan Brezilya pazarına yönelen hissedilir bir talep artışını tetikledi.
Üretim, sevkıyat ve arzdaki canlanma nasıl gerçekleşti?
Geçtiğimiz yıl yaşanan ağır saldırılar ve refinery (rafineri) operasyonlarındaki kesintiler nedeniyle 2025’e girilirken Rus dizel ihracatı beş yılın en düşüğüne gerilemişti: Eylül ayında günlük 586.000 varilât. Jan 2025’te Ryazan rafineri (kapasite yaklaşık 13.1 milyon ton/yıl) ve diğer tesislerdeki savaş kaynaklı hasarlar üretim kapasitesini zayıflattı. Ancak yılın sonuna doğru üretim ve kapasite kullanımında hızlı bir toparlanma görüldü; 2026 başında günlük üretim yaklaşık 1.8 milyon varil ile 2025 Ocak’tan bu yana en yüksek seviyeye ulaştı; ULSD (Ultra-Low Sulfur Diesel) payı yaklaşık 1.75 milyon varil/gün seviyesinde kaldı. Genel rafineri kapasitesi ise Eylül-Aralık arasındaki süreçte 5 milyon vardiya/gün civarında 5.5 milyon varil/gün seviyesine çıktı.
Primorsk gibi ana ihracat terminallerinde de yükleme programları güç kazandı. Ocak ayı için 2.2 milyon tonluk bir yükleme programı kaydedildi; bu rakam Aralık’taki 440.000 varil/gün seviyesinden 528.000 varil/gün’e yükseldi ve aylık bazda rekor bir yükleme hacmi ortaya çıktı. Tuapse rafinerisi de dış pazarlara yönelik yüklerini hızla artırdı; Aralık’ta hasar gören bölgelerden yeniden akış sağlandı. Yine de toplam ihracat 2025’in son çeyreğinde toparlanmaya başladı ve Aralık ayında yaklaşık 900.000 varil/gün seviyesini gördü.
İhracatta artışın beklenenden hızlı gerçekleşmesi, en çok Brezilya gibi talebe duyarlı pazarlarda hissedildi. Brezilya’nın iç rafineri kapasitesinde yaşanan sınırlamalar ve indirimli Rus dizelinin rekabet gücü, 2025’in ikinci yarısında bu pazara dair alımları yeniden canlandırdı. Aynı dönemde Nayara Energy’nin Vadinar rafinerisi gibi Rus petrolünden bağımsız tedarik noktaları da devreye girdi.
Üç kilit sonuç ne anlama getiriyor?
Birincisi, Rusya’nın rafineri altyapısına yönelik ortak saldırılara karşı dayanıklılığını artırdığı; hasar onarım hızının beklenenden hızlı olduğu görülüyor. Uzun menzilli saldırıların temposu düşerken rafineri kapasite kullanımı yılın başında toparlanmaya devam ediyor ve kış içindeki talep ile Rusya’nın arzı birleştiğinde 2026 baharında crack spread’lerinde daha dar bir bant öngörülebilir.
İkincisi, kapasite yeniden kazanmaya devam ettikçe Rusya’nın ham petrol ihracatının önemi azalabilir ve bu da gelecek dönemde petrol dışı ürün ithalatı için kuvvetli bir baskıyı hafifletebilir. Artan üretim ve ihracat, iç talep ile dengeleme çabaları arasında bir denge kurulmasını kolaylaştırıyor.
Üçüncüsü, Batı’nın Rusya petrol ürünlerini hedef alan baskılarının yapısal olarak zayıf kaldığı yönündeki değerlendirme güç kazanıyor. Dizel fiyatları düşürüp talebi güçlü tutan ekonomik teşvikler, politik riskleri gölgede bırakabiliyor; bu durum global yakıt piyasalarında zaman zaman öngörülemeyen hareketlere yol açıyor.
Stratejik görünüm
Gözlemciler, Rus dizelinin hâlâ rekabetçi maliyetlerle pazarlanabildiğini ve fiyat avantajını sürdürdüğünü belirtiyor. Özellikle iç ve dış piyasalar arasındaki talep dengesinin değişmesi, Rusya için ihracat odaklı stratejileri yeniden ele almayı gerektirecek. AB yaptırımlarının etkileri ise kısa vadede olumlu bir destek sunsa da yapısal baskıların zayıf kaldığı bir tablo hâlâ geçerli.
Sonuç olarak, Rus dizelinin küresel ticarete dönüşü ve hatta Brezilya gibi önemli hedef pazarlarına geri dönüşü, piyasalarda arz güvenliği ve fiyat dinamikleri üzerinde belirgin etkiler yaratıyor. Uzun vadede ise, refinery kapasitesi ve zarar görmüş tesislerin onarımıyla birlikte Rusya’nın ihracat bağımlılığı azalabilir; bu durum global dizel piyasalarının fedakarlık ve esneklik dengesine yönelik yeni senaryolar üretecek.