Gerginlikler enerji akışlarını yeniden belirleyebilir. ABD-İsrail ekseninde sürdürülen operasyonlar, petrol ve LNG fiyatlarında kısa vadeli dalgalanmalara yol açabilir. Piyasa oyuncuları, Orta Doğu’daki belirsizlikleri yakından izliyor.
Çatışmanın çok cepheli hacmi ve tarafların duruşu
Ortadoğu’daki uzun süren gerilimler artık yüzeyin üzerinde, İran merkezli çok cepheli bir çatışmaya dönüştü. ABD ile İsrail güçleri, IRGC ve müttefik milis ağını hedef alırken; İran da füzelerle saldırılar yapıyor ve deniz trafiğini bozmayı hedefleyen operasyonlar sürdürüyor. Taraflar ağır kayıplar yaşarken, operasyonel kapasite üzerinde de belirgin baskılar göze çarpıyor.
Trump’ın dört hedefi ve JCPOA’nın yankısı
ABD Başkanı Donald Trump, İran ve bağlı milisler üzerinde dört ana hedef belirledi: nükleer programın engellenmesi, füzelerin stoklanması ve üretim kapasitesinin kırılması, rejim değişikliği ve milislerin finansmanı ile silahlandırılmasının durdurulması. Bu hedefler, hükümetin ana hatlarıyla desteklediği bir yol haritasını oluşturuyor. Ancak analistler, bu hedeflerin bazılarının geçmişte JCPOA taslaklarında da yer aldığını, “rejim değişikliği” ifadesinin ise daha net öne çıktığını belirtiyorlar.
JCPOA mirası ve FATF ekseni
Açık olan ise FATF kısıtlarının İran ekonomisinin finansal mekanizmasıyla oynamaya devam etmesi karşısında baskı kurduğu. IRGC ile milislerin mali yapılarını hedefleyen bu baskılar, İran’ın düzenli ordusu olan Artesh ile iç güvenlik ağını yeniden yapılandırma çabalarını da etkiliyor. Bretton türden bir operasyonel dönüşümün mümkün olup olmadığı, Reza Pahlavi gibi alternatif liderliklerin iç tarafta nasıl karşılık bulacağıyla yakından ilişkili görünüyor.
Güç dengeleri ve enerji yolu stratejileri
İran’ın Strait of Hormuz ve Bab el-Mandeb Boğazı üzerinden enerji akışını “stinging” şeklinde sürdürme stratejisi, dünya ekonomileri için kilit risk unsuru olarak öne çıkıyor. ABD’nin bu boğazları güvence altına alma planları olsa da henüz net bir zaman çizelgesi yok. İran, bölgede deniz kuvvetlerini kullanarak kritik enerji hatlarını risk altında tutmayı sürdürüyor; Houthi milisleriyle ilişkili saldırı senaryoları da bu riskleri derinleştiriyor.
Güvenlik kaynaklarından sızan görüşler
Bir Avrupa güvenlik kaynağına göre, IRGC’nin operasyonel kapasitesi ölçüt olarak 0–9 arasında değerlendirilirse şu anda yetenek seviyesi hala yükselme aşamasında değil; ancak operasyonların ölçeği küçümsenemez. Stratejinin amacı, kısa vadeli hedefler elde etmek ve iki rakip güç için yeterli olarak görüldüğünde geri çekilme sağlamak olarak özetlenebilir.
Enerji piyasalarına olası etkiler ve makro riskler
Enerji fiyatları, güvenlik olaylarındaki gelişmelere bağlı olarak hızlı tepki verebilecek durumda. Ras Tanura’daki rafinerilere yönelik geçen haftaki saldırılar ve bölgedeki altyapı tehditleri, arz güvenliği riskini artırıyor. Dünya Bankası verileri, küresel petrol arzında yaşanacak bir aksamanın 3–13% aralığında fiyatları yükseltebileceğini, daha derin bir sıkıntı halinde ise fiyatların %21–75 seviyelerini aşabileceğini gösteriyor. Bu noktada LNG kapasitesi de küresel enerji dengelerini etkileyebilir.
Sonuç olarak, çatışmanın ölçeği ve tarafların hedefleri göz önüne alındığında enerji piyasaları için olası senaryolar üzerinde belirsizlik yüksekliğini koruyor. Orta Doğu’nun enerji geçişi üzerinde yaratacağı baskı, ister istemez küresel ekonomide sermaye akışlarını ve politika yaklaşımlarını yeniden şekillendirecek. Bu süreçte Ras Tanura, Hormuz Boğazı ve Bab el-Mandeb Boğazı gibi kritik noktaların güvenliği en çok yakından izlenecek başlıklar olacak.